Bí mật của sự tự tin: nhận thức và tự biết mình qua thiền

ĐIỀU NÀY QUYẾT ĐỊNH BẠN LÀ... CON NGƯỜI "Tôi tư duy, (vậy thì) tôi tồn tại".

Con người khác con vật ở chỗ con người có những tư duy và nhận thức vô cùng sâu sắc. Tất nhiên, con vật cũng có thể có trí thông minh, ít nhiều tuỳ loài, và cũng có mức độ nhận thức nhất định, nhưng không loài vật nào có được nhận thức sâu sắc như con người.

Chỉ con người mới có những chiêm nghiệm sâu sắc về bản thể, về nguồn gốc của bản thân mình, nguồn gốc của muôn loài, nguồn gốc của vũ trụ, mối quan hệ giữa mình và tự nhiên… "Tôi là ai? Tôi từ đâu đến? Tôi sẽ đi về đâu?".

Chỉ con người với nhận thức sắc bén mới phát triển ra các loại hình toán học, khoa học, nghệ thuật, văn thơ, âm nhạc, nghiên cứu thiên văn, nghiên cứu địa lý, nghiên cứu tâm lý, nghiên cứu sinh lý… và tạo ra nhiều thành tựu đáng kinh ngạc trong khoảng thời gian ít ỏi mà nhân loại hiện diện, so với tuổi thọ của trái đất, hay tuổi thọ của cả vũ trụ này. Đó là sự tiến hoá, khi ở cấp độ con người.

Tất cả đều ngang bằng, nhưng mỗi hành trình linh hồn sẽ có một chương trình tiến hoá khác nhau. Là con người, tức là chúng ta đã có sự tiến hoá, nên cần học những bài học sâu sắc hơn, cấp tiến hơn, so với khi chỉ là con vật.

Từ khoá chính yếu ở đây, là sự nhận thức, hay nhận biết (awareness). Đó là sự khác biệt, giữa con người và động vật. Chỉ con người mới biết thiền.

Thiền có thể phân ra làm thiền định và thiền tuệ. Khi đã "định" được nhờ thiền định, ta có thể tiến vào lĩnh vực của "tuệ", nhờ thiền tuệ. Đến đây, ta có thể phát triển những trí tuệ nội tại rất sâu sắc, những nhận thức rất cấp tiến về chính mình, về người khác, và về thế giới này. Giới sinh Định, Định lại sinh Tuệ. Lúc này, ta có những nhận thức rất sâu sắc, ta phát triển chiều sâu trong tâm hồn mình, ta hiểu mình hơn, nhờ vậy hiểu người hơn. Ta cũng thấu hiểu hơn các nguyên lý vận hành của tự nhiên, hay của vũ trụ này.

Khi thiền quán, từ quán thân đến quán thọ, quán tâm, quán pháp, ta tiếp tục phát triển sự thấu hiểu vô cùng sâu sắc. Khi quán thân ta hiểu thân mình - nhận biết (aware) được mọi thay đổi của hơi thở, của cơ thể. Khi quán thọ ta hiểu các cảm giác trên thân - ta phát triển khả năng nhận biết cảm giác. Khi quán tâm ta thấu hiểu tâm mình - ta lại nâng cao năng lực nhận biết mọi tâm trạng, cảm xúc. Khi quán pháp ta hiểu về nhiều chân lý trong cuộc sống, từ khổ - nguyên nhân của khổ - có thể diệt khổ - con đường thoát khổ - vô thường - vô ngã - vâng vâng. Ta trở thành một con người có nhận thức tốt hơn, nhờ có thiền.

Hoá ra, thiền giúp bạn trở thành một con người sâu sắc hơn. Nhận thức của bạn sẽ tiến bộ hơn.

Và điều này lại dẫn đến hệ quả tiếp theo.

BÍ MẬT CỦA SỰ TỰ TIN

Người ta thường hiểu nhầm về sự tự tin.

Họ nghĩ rằng tự tin nghĩa là thật hùng hổ, như một chiến binh, một võ sĩ giác đấu đối diện với kẻ thù, phát ra nguồn năng lượng hoàn toàn áp đảo.

Vì thế, họ rèn luyện sự tự tin bằng cách thường xuyên đứng trước gương, rồi hét lên: "Tôi là người tự tin, tôi tự tin!!! Yessssss!"

Chà... không phải là nó không có hiệu quả (nhất thời). Nhưng, vấn đề là, đó không phải là bản chất cốt lõi giúp một người thực sự trở nên tự tin.

Nếu là một con chuột, bạn không thể cứ đứng trước gương và hét lên: "Ta không sợ mèo! Ta là chó! Ta là sư tử! Ta tự tin!" là có được sự bình tĩnh, tự tin "vô đối" khi đứng trước chú mèo với cặp vuốt sắc nhọn. Chuột, vẫn hoàn chuột mà thôi.

Bạn cần hiểu mình là chuột. Mình làm được gì? Và không làm được gì? Điểm mạnh, điểm yếu của mình là gì?

Nếu tự tô vẽ ảo tưởng về bản thân, nghĩ rằng mình mạnh mẽ hơn cả mèo, nên để đối phó với mèo, bạn chỉ dùng sức, và tốc độ, vậy thì bạn có bao nhiêu % cơ hội? Nhưng, nếu hiểu mình là ai, mình có khả năng gì, kích cỡ của mình bao nhiêu, và có thể tận dụng những địa hình, không gian nào? Bạn có thể sẽ có nhiều cơ hội sống sót hơn. Và có lẽ, sự tự tin khi đó chính là… đừng bao giờ để mình phải đứng trước mặt một chú mèo, bạn sẽ… tự tin. Tốt hơn là biết cách tránh cho rắc rối xảy ra, thay vì phải giải quyết rắc rối. Hãy trở thành một "người hùng phòng cháy" hơn là "anh hùng chữa cháy".

Đó là trí tuệ, là sự khôn ngoan, hay cũng là tự-biết-mình.

Sở dĩ nói thiền giúp bạn tự tin hơn, là vì thiền giúp bạn tự biết mình.

Bạn nhận thức rõ ràng hơn về mình, bạn phát triển trí tuệ, hay còn gọi là trí huệ. Với trí huệ này, bạn có được óc sáng suốt, bạn trở nên sáng suốt hơn, khôn ngoan hơn. Vì thế, bạn nhìn nhận mọi thứ chính xác hơn, phân tích tốt tình hình hơn, đưa ra những giải pháp khôn ngoan hơn. Thế nên, bạn tự tin hơn.

Sự tự tin chỉ là một hệ quả.

Nếu biết sự thật là gì, thì sẽ tự tin. Vì "biết" rồi mà, không tự tin sao được.

Thiền giúp bạn biết được sự thật.

Và sự thật quan trọng nhất, là sự thật về chính mình.