Mumbai, Sài Gòn và «đồng cỏ bên cạnh xanh hơn»: bài học về nơi mình sống

Để nói về Mumbai, thật ra là không nhiều, khi ở vai trò của một người khai tâm, đi trên con đường tìm kiếm những ý nghĩa tâm linh. Tất nhiên, bên trong mọi sự đều ẩn giấu ý nghĩa tâm linh, người khai tâm luôn có thể "vén bức màn" để làm hiển lộ "sự thật tâm linh" được ẩn giấu bên trong vạn vật quanh mình. Tuy nhiên, Mumbai đơn giản là chốn thành thị, ở đây cũng không có nhiều những nơi chốn hay trải nghiệm tâm linh dành cho những người đang trên con đường tìm kiếm những giá trị đó, kể cả là có hơi cực đoan và còn thiển cận khi muốn "định nghĩa" như thế nào mới là một "trải nghiệm tâm linh đặc biệt". Đối với tôi, Mumbai giống như một nơi để liên kết giữa Việt Nam và Ấn Độ, một "bước đệm" để đi đến đây theo cách thuận lợi, dễ dàng hơn bởi vì từ năm 2023 đã bắt đầu có chuyến bay giá rẻ đến đây. Điều này sẽ tạo cơ hội lớn hơn cho nhiều người vốn vẫn "khao khát" một chuyến đi đến vùng đất này nhưng chưa có nhiều điều kiện kinh tế chẳng hạn.

Về mặt năng lượng, Mumbai có nét gì đó tương đồng với Sài Gòn. Còn New Delhi có thể có đôi chút tương đồng hơn với Hà Nội. Sau này, khi cùng ngồi trên con thuyền "lướt trôi" trên sông Hằng tại Varanasi, một cậu bé người Ấn bắt chuyện với tôi có nói rằng "Với nhiều người tại Ấn, Mumbai giống như một giấc mơ (a dream), một nơi chốn mà biết bao người mơ ước được đến đó!" Thật chẳng khác gì giấc mơ chốn phồn hoa đô thị, ở xứ người ngẫm đến chuyện xứ mình, cũng biết bao kẻ lũ lượt từ quê nhà ra đi, tìm cách để lên Sài Gòn mưu sinh, tìm cơ hội "đổi đời". Đời đổi đâu chưa thấy, vất vả chen chúc làm lụng mưu sinh nơi đất chật người đông, nhà cao chót vót, để lại bao nỗi xót xa, kể cả những tổn thương chưa được chữa lành, "giấc mơ Sài Gòn" cũng như "giấc mơ Mỹ" (American dream), có khi "giấc mơ con đè nát cuộc đời con"1. Sài Gòn cũng thật bao dung, đã dung nạp biết bao nhiêu con người tứ xứ. Đó là sự giản dị, hào sảng của vùng đất phía Nam. Sống ở Hà Nội 10 năm chưa chắc đã dám tự nhận là người Hà Nội nhưng nhiều khi mới chỉ sống ở Sài Gòn một tháng thôi đã có thể nhận mình là người Sài Gòn. Sài Gòn dung chứa bao nhiêu con người đến đây dù là với tâm thế "lấy một cái gì đó từ Sài Gòn để mang về cho bản thân, cho gia đình hơn là "đóng góp tạo giá trị để biến Sài Gòn thành một nơi đáng sống hơn". Như thế cũng nói lên giá trị "dung hợp" có đôi nét tương đồng với chữ "hợp chúng quốc" trong "United States of America" (Hợp chúng quốc Hoa Kỳ).

Mumbai cũng ở phía Nam Ấn. Cũng có sự tương đồng như thế. Khi cậu bé ngồi chung thuyền trên sông Hằng hỏi tôi: "Mumbai thế nào? Đó là một nơi tuyệt vời và hoàn hảo đúng không?" Tôi nói rằng: "Tất cả mọi nơi chốn đều có điểm tích cực và điểm tiêu cực, Mumbai cũng vậy!" Cậu lặng im, lắng nghe, có đôi chút băn khoăn. Tôi nói tiếp: "Nơi chốn mình đang sống cũng vậy, cũng có những điều chưa tốt lắm và cũng có rất nhiều điều tuyệt vời. Phải, nơi em đang sống hiện nay, đó cũng là một nơi tuyệt vời." Cậu bé đang sống tại thành phố Gorakhpur, một nơi nằm chếch phía Bắc Ấn. Con người luôn có xu hướng "nhìn thấy đồng cỏ bên cạnh xanh hơn đồng cỏ của mình". Nếu hỏi con người đâu là nơi tốt đẹp hơn để sống, họ sẽ trả lời "Đó là nơi hiện không có mặt tôi". Tức là một nơi khác, không phải nơi họ đang sinh sống. Người ta nghĩ rằng một nơi nào khác sẽ là nơi "đáng sống hơn" mà quên chiêm nghiệm lại những bài học vì sao mình lại sinh ra ở nơi chốn đó, mình có sự kết nối gì, những bài học gì cần học với nơi chốn đó, điểm cộng và điểm trừ của nơi đó thế nào, điều đó có sự cộng hưởng gì với mình và ảnh hưởng đến hành trình tiến hóa linh hồn của mình thế nào? Duyên nghiệp nào giữa mình và nơi này, và mình cần làm gì để tốt nghiệp bài học khi sinh ra ở đây? Mình có thể làm gì để góp phần giúp nơi mình sinh ra, hay đang sống, trở thành một nơi đáng sống hơn? Thật thiếu sót khi chúng ta lãng quên sự chiêm nghiệm này, để rồi chỉ tiếp cận mọi thứ ở góc độ hời hợt bên ngoài, chỉ với những giá trị vật lý hữu hình đơn thuần. Những giá trị này vẫn rất quan trọng nhưng nó chưa toàn vẹn. Đó là lý do trong thời đại thức tỉnh, chúng ta cần có trí tuệ tâm linh bên cạnh những loại trí tuệ khác như trí tuệ logic, trí tuệ cảm xúc… để có thể thấu hiểu đa chiều kích một sự vật, hiện tượng, có được năng lực tiếp cận 360 độ, để đến gần hơn nữa với sự thật.

1. Trích tác phẩm Người đi tìm hình của nước (Chế Lan Viên).