Tiền không thay đổi bạn, tiền phơi bày bạn

“Chúng ta có quyền kiếm tiền, nhưng cách chúng ta kiếm tiền và sử dụng tiền quyết định văn hóa của mình, quyết định bản chất mình là ai ở trong xã hội này.”

Nhớ lại câu nói tôi từng nghe hồi mới khởi nghiệp: “Muốn làm giàu thì đừng có đạo đức. Nếu cứ giữ đạo đức thì không giàu nổi đâu.” Tôi hiểu vì sao bạn tôi nói vậy. Bởi vì anh ấy, cũng như nhiều người trong giới kinh doanh, đang nhìn tiền như một thế lực có quyền năng biến đổi con người. Cứ như thể có một ranh giới vô hình: bước qua mức thu nhập nào đó là ta buộc phải trở thành một con người khác, lạnh lùng, khôn ranh, ít day dứt hơn. Người đời cũng nhìn như vậy. Khi một doanh nhân thành đạt rồi sa ngã, thiên hạ chép miệng: “Tiền làm hư người.” Khi một người trúng đậm rồi tan nát gia đình, người ta kết luận: “Có tiền là đổi tính.”

Sau những gì đã đi qua, những danh hiệu, những bảng vàng vinh danh, cả những đêm tối trống rỗng và hoang mang phía sau hào quang ấy, tôi muốn nói với bạn một sự thật ngược lại: Tiền chưa bao giờ thay đổi ai cả. Tiền chỉ phơi bày bản chất.

Tấm gương phóng đại

Đây là điều tôi đã giảng từ nhiều năm trước và càng quan sát đời sống kinh doanh, tôi càng thấy nó đúng: tiền không thay đổi mình. Nếu mình thật sự tốt, thì tiền nhân đôi sự tốt đó từ bên trong. Còn nếu mình là một người tệ mà cái tệ đó chưa có dịp lộ ra, thì tiền vào sẽ phơi bày mình. Tiền chỉ nhân lên những cái gì đã sẵn có nơi mình.

Bạn hãy nghiệm lại mà xem. Một người vốn rộng rãi, khi có tiền sẽ rộng rãi ở quy mô lớn hơn. Một người vốn keo kiệt, khi có tiền sẽ keo kiệt ở quy mô lớn hơn. Tiền giống như chiếc kính phóng đại đặt lên tâm hồn: nó không vẽ thêm nét nào mới, nó chỉ phóng to những nét đã có sẵn.

Đó là lý do tôi nói cái gọi là “tiền làm hư người” thực ra là một cách nhìn nhận mà thôi. Cái hư đó đã nằm sẵn ở bên trong. Khi chưa có tiền, nó đơn giản là chưa có điều kiện để lộ ra. Không phải vì ta tốt, mà vì ta chưa có dịp để tệ.

Điều này dẫn đến một hệ quả mà người làm kinh doanh nào cũng nên nghiêm túc nhìn lại: nếu việc có nhiều tiền hơn không khiến bạn trở thành một người tốt hơn, thì vấn đề không nằm ở tiền. Vấn đề nằm ở cái nền bên trong mà tiền sắp đổ vào. Trước khi hỏi “làm sao để kiếm nhiều tiền hơn?”, có một câu cần hỏi trước: con người sẽ nhận số tiền đó, anh ta đã sẵn sàng chưa?

“Tiền không thay đổi mình. Nếu mình thật sự tốt thì nó nhân đôi sự tốt từ bên trong; còn nếu mình là một người tệ mà chưa có dịp lộ ra, thì tiền vào sẽ phơi bày mình.”

Trong hành trình giảng dạy về thiền và tỉnh thức, tôi từng hướng dẫn nhiều người thực hành với những ký ức về tiền bạc, những ký ức bị tổn thương, những niềm tin giới hạn khiến mình không thể phát triển. Và tôi nhận ra một quy luật: những ký ức tiêu cực chưa được chuyển hóa sẽ trở lại, ảnh hưởng lên vô thức, tạo thành những mô thức lặp đi lặp lại trong cuộc đời. Bạn có bao giờ tự hỏi tại sao mình cứ có được tiền là tiền lại bị mất? Tại sao một kịch bản tài chính cứ tái diễn hết lần này đến lần khác? Tiền chỉ chảy qua và soi rõ cấu trúc tâm thức ấy. Nó không tạo ra cấu trúc, nó phơi bày cấu trúc.