PHẦN 1: THÁNH ĐẠO (tiếp 2)

Ý nghĩa thực sự của tái sinh là tình thương. Bởi vì, bạn được cho một cơ hội để làm lại. Phải! Cho dù bạn là một học sinh cá biệt, cứng đầu, lười nhác, "khó đào tạo", thì bạn vẫn luôn được trao tặng cơ hội để "làm lại" − thông qua cơ chế của tái sinh.

Vũ trụ như người cha, người mẹ, người thầy, vừa nghiêm khắc (khi không cho bạn tốt nghiệp nếu chưa học xong bài), lại rất đỗi dịu dàng, yêu thương (khi luôn kiên nhẫn, trao cho bạn cơ hội để làm lại). Vũ trụ không bao giờ nói với bạn rằng: "Xin lỗi nhé, bạn đã dùng hết cơ hội, bạn không được phép làm lại, tất cả đã chấm dứt rồi!" Không, không phải như vậy đâu! Dù bạn có là một học sinh cá biệt, Vũ trụ luôn cho bạn sự kiên nhẫn bất tận, đó chính là biểu hiện của tình yêu vô điều kiện.

Khi cảm nghiệm được tình yêu vĩ đại và bất tận của Vũ trụ, bạn cảm thấy vô vàn biết ơn. Bên trong bạn luôn tràn ngập tình yêu thiêng liêng khi được kết nối với Vũ trụ. Bạn có dũng khí và động lực để tiếp tục đối diện, để thành toàn bài học của mình, rồi đi đến sự giác ngộ.

Với tình yêu vô điều kiện đó, Vũ trụ đã tặng cho bạn món quà: Ánh sáng vô cấu nhiễm của ý thức. Những chương ở Phần 2 của cuốn sách này sẽ bao gồm những nền tảng hiểu biết lẫn thực hành cụ thể giúp bạn "luôn sống với ý thức". Đó cũng chính là chánh niệm.

28  Khởi chánh nghiệp Từ "hiện tại" trong tiếng Anh là "present" và cũng có nghĩa là "món quà". Sống trong hiện tại. Sống chánh niệm. Sống với ý thức. Chính là sống với món quà chứa đựng tình yêu thương vô điều kiện của Vũ trụ, của tạo hóa.

Hãy sử dụng món quà đó thật tốt nhé!

HAI LOẠI SỰ THẬT

Bây giờ, bạn hãy nhìn không gian xung quanh của mình.

Hãy chọn chiếc ghế, chiếc bàn, hay một mặt phẳng nào dễ dàng phát ra tiếng động.

Xong chưa nào?

Hãy lại gần, dùng tay của mình, gõ lên mặt phẳng.

Bạn có nghe gì không?

Âm thanh gì nào?

Giả sử đó là một chiếc bàn.

Bạn có nghe âm thanh từ chiếc bàn phát ra không?

Nếu âm thanh phát ra từ chiếc bàn, vậy có phải nó đang nói chuyện với bạn không?

Có phải không?

Suy ngẫm kỹ xem nào.

30  Khởi chánh nghiệp Có phải không?

Chà! Thật ra là không.

Đó không phải là cái bàn nói chuyện với bạn đâu.

Chẳng qua là tay bạn chạm vào, tạo ra một lực tác động lên mặt bàn rồi phát ra âm thanh, tiếng động.

Chỉ thế thôi.

Vậy bạn có chắc rằng âm thanh phát ra từ một ai đó khi nói chuyện với bạn thì người đó thực là đang nói chuyện với bạn không?

Thử nghĩ mà xem. Điều gì đang xảy ra vậy?

Thật ra, người đó đang dùng không khí từ trong phổi, tác động làm rung dây thanh quản, sự rung động này tạo ra âm thanh, và người đó sử dụng thêm miệng và mũi để làm biến đổi tiếp âm thanh. Do khẩu hình khác nhau, tạo nên bởi môi, lưỡi, răng và vòm họng mà âm thanh phát ra từ miệng người đó cũng khác nhau, là "A" hay "O", là "Tôi"

hay "Bạn".

Tương tự như trường hợp tác động lên mặt bàn tạo ra âm thanh, không phải cái bàn đang nói chuyện đâu. Khi bạn tác động lên thanh quản tạo ra âm thanh, chắc gì bạn đang thực sự nói chuyện?

Bạn hiểu rồi chứ?

Thánh đạo  31 Bạn hiểu vì sao Đức Phật về cuối đời lại nói: "Trong 49 năm thuyết pháp, ta chưa hề nói một lời nào" rồi chứ?

Có rất nhiều cách hiểu và giải thích về câu nói này. Đó là sự phá chấp. Nó đã từng gây hoang mang và làm chấn động không biết bao nhiêu người.

Tuy nhiên, ở đây có một cách hiểu, cách hiểu này thực sự rất cốt lõi: Khi tâm có nói mới thực sự là nói.

Ví dụ, nếu bây giờ bạn hỏi tôi một câu hỏi bất kỳ, ở dạng "Có/Không". Tôi có thể nói với bạn rằng: "Có", nhưng sự thật, trong tâm tôi đang nói "Không".

Thì cái "Không" đó mới được tính nhé. "Lời nói" của tâm quan trọng hơn "lời nói" của miệng.

"Có" chỉ là không khí tác động lên dây thanh quản của tôi và tạo ra âm thanh đó, còn "Không" mới thực sự là tâm ý của tôi.

Vậy như thế có phải là nói dối, là bất thiện, là mâu thuẫn và không nhất quán không?

Nó còn tùy vào ý nguyện mà bạn cài đặt vào đó. Và nếu nó không làm hại đến sự thanh tịnh trong tâm của bất kỳ ai thì nó không gây ra một dấu ấn nghiệp nào.

Tuy nhiên, ở đây hãy xem xét trường hợp của Đức Phật.

Nếu bạn thiền, và thức tỉnh, bạn sẽ hiểu rõ hơn lời của Phật, vì bạn đã đặt mình vào trong trạng thái của Ngài.

32  Khởi chánh nghiệp Khi trao đổi với thế gian, có ba thứ mà Phật hay nói.

Thứ nhất, là những gì không thể nói được. Vì cứ hễ nói ra là sai. Lão Tử có nói: "Đạo khả đạo phi thường đạo" (Đạo mà nói ra được thì không còn là đạo). Vì thế, chỉ có thể nói cái gì là sai, để phá chấp, chứ không thể nói ra cái gì là đúng. Ví dụ, khi nói bạn không phải là ngã, tức là vô ngã, là phá chấp của bạn vào cái ngã. Đó là cách nói phủ định.

Thứ hai, là những sự thật thuận theo thế gian. Tức là biết cái đó chưa phải chân lý tuyệt đối, nhưng tùy theo căn cơ của người đối diện mà nói, nếu không thì không thể dùng ngôn ngữ để giao tiếp với nhau được. Loại sự thật này, nhà Phật gọi nó là Tục đế. Là những sự thật nhưng thuộc dạng sự thật tương đối. Sự thật mà thế gian chấp nhận để hiểu, để nghe theo, và thực hành.

Thứ ba, cũng là cuối cùng, mới chính là những sự thật tối hậu, sự thật tuyệt đối, là chân lý trường tồn và vĩnh cửu. Loại sự thật này được gọi là Chân đế. Thật ra, ở những thời đại u mê và tăm tối, những sự thật này khó được chấp nhận bởi số đông. Nó không phù hợp với trình độ và căn cơ của đại chúng.

Nên Phật chỉ thuyết cho một số người phù hợp và "có duyên".

Căn cứ vào "tùy duyên" mà Phật thuyết pháp chứ không cố cưỡng cầu, không có ý định khiến người ta phải nghe và làm theo. Vì nếu còn có ý định này thì không phải là Phật.

Khi học Phật, nếu không hiểu khi nào Phật giảng Tục đế, khi nào lời giảng lại là Chân đế thì dễ rơi vào bối rối, cảm thấy Thánh đạo  33 mâu thuẫn, nói ngược, và càng rối trí thêm. Thậm chí, bạn có thể bám víu vào trường phái này và tranh cãi với trường phái khác trong Phật giáo. Trong khi thật ra: "Tất cả là một".

Do đó, đôi khi Phật đang giảng Tục đế nhưng trong tâm Ngài biết đó chưa phải sự thật tối hậu, Ngài "nói mà như không nói", "thuyết pháp mà như không thuyết pháp". Lại nữa, trong 49 năm thuyết pháp, Ngài liên tục đề thăng chính mình lên, ngày càng lên những "cảnh giới" cao hơn cả lúc vừa giác ngộ, ngày càng khai mở những sự thật tối thượng hơn. Do đó, Ngài cũng dần dần chia sẻ những sự thật cấp tiến đó với số ít những đệ tử có căn cơ hơn. Cứ qua giai đoạn sau lại nâng cấp, và phá chấp vào giai đoạn trước. Nên gọi "49 năm thuyết pháp, chưa hề thuyết pháp một lời nào" là như vậy.

Đây là một hiểu biết khá quan trọng để "phá chấp" khi học Phật.

Học Phật không phải để mở rộng góc nhìn ra lý luận nhiều hơn, tranh cãi mạnh mẽ hơn trong khi con tim thì teo tóp lại, không sống được với tình thương, tình yêu vô điều kiện, hay có thể gọi là lòng từ bi. Học Phật tức là học theo vị Phật, cũng có nghĩa là học theo những phẩm chất của vị Phật đó. Học theo để sống được những trạng thái tâm của một vị Phật. Đó là điều cốt lõi khi học Phật. Không phải để tranh hơn thua, đúng sai, mà để sống cuộc đời thanh tịnh, an lạc, thành toàn.

34  Khởi chánh nghiệp Cuộc đời ấy, nếu là của một doanh nhân thì vị ấy sẽ không chỉ là một doanh nhân, là một "con buôn", mà là một doanh nhân hạnh phúc. Nếu là một người bắt đầu bước chân vào con đường khởi nghiệp thì họ không chỉ khởi nghiệp, cũng không "tạo nghiệp", họ khởi chánh nghiệp. Nếu là một người làm công ăn lương thì là một nhân viên có sức mạnh từ nội tâm, có khả năng tự làm chủ đời mình. Còn nếu là bất kỳ ai thì cũng đều tìm ra con đường sống đạo đức, sống trắc ẩn, liên tục phát triển phẩm chất, đạt được sự an lạc ở ngay trong đời sống thường ngày.

Một doanh nhân biết mang phép màu của ý thức vào công việc kinh doanh của mình, sẽ bớt nóng nảy, sân hận, sợ hãi, tham lam, lo lắng, bực dọc... Người doanh nhân đó sẽ biết cân bằng giữa giá trị làm giàu chính đáng cho bản thân, cổ đông; giá trị lợi lạc cho nhân viên, đồng đội; cũng như giá trị xã hội cho môi trường, cộng đồng. Người này có khả năng tỉnh thức trong những gì mình nói, những việc mình làm. Vị doanh nhân đó sẽ kinh doanh một cách có đạo đức, không còn tạo nghiệp ác, siêng năng tạo ra thiện nghiệp. Vị doanh nhân đó có năng lực tìm ra lời giải làm sao để làm giàu mà không gây ra hậu quả tai hại cho cộng đồng; làm sao để phát triển một cách bền vững, nghĩa là sự phát triển của doanh nghiệp luôn song hành cùng sự phát triển của xã hội. Vị doanh nhân đó có thể trở thành một người thành công về vật chất, và hạnh phúc về tinh thần. Vị này không phải đánh đổi hạnh phúc của cá nhân, thời gian dành cho con cái, chất lượng các mối quan hệ trong Thánh đạo  35 gia đình, để theo đuổi danh vọng, tiền tài. Vị doanh nhân này sẽ trở thành một ví dụ tốt cho lối sống cân bằng giữa vật chất và tinh thần.

Một người đi làm mang sức mạnh của ý thức vào trong công việc hằng ngày cũng nhận được những lợi lạc hết sức to lớn. Họ sẽ có trí tuệ cảm xúc tốt hơn. Người đó minh mẫn hơn, sáng suốt hơn trong các quyết định, hành động. Người ấy làm việc với hiệu suất cao hơn bình thường rất nhiều. Người ấy thong dong hơn mà lại tạo ra nhiều kết quả có giá trị hơn.

Họ cảm nhận được ý nghĩa trong mọi việc mình làm, cảm thấy cuộc sống có ích hơn. Họ đánh thức được ý nghĩa cuộc đời, và cảm nhận được hạnh phúc trong từng việc nhỏ nhất, nên sẽ chủ động, tự giác, có ý thức và kỷ luật hơn hẳn. Nếu là sếp, vị sếp đó sẽ đắc nhân tâm được nhân viên, sẽ là một người sếp gương mẫu, có thể truyền cảm hứng cho nhân viên thông qua chính hành động của mình. Đó là một người sếp có đạo đức, có uy tín và chính trực. Người sếp như vậy có khả năng khơi dậy lòng nhiệt huyết thực sự của nhân viên, gắn kết tất cả mọi người đồng lòng vào mục tiêu chung, xây dựng văn hóa tập thể tốt đẹp. Nếu là nhân viên, người nhân viên này cũng bớt dần những thói xấu như đi trễ, nói dối, ăn chặn, suy nghĩ tiêu cực, nói lời gièm pha, tám chuyện trong công việc, tìm cách "ăn bớt" hay vơ vét, trục lợi từ doanh nghiệp. Người nhân viên ấy sẽ trở thành người lãnh đạo cuộc đời của chính mình. Bất cứ ai cũng có thể trở thành nhà lãnh đạo. Người nhân viên đó sẽ tự giác làm việc, có kỷ luật, không chờ cấp trên yêu cầu, 36  Khởi chánh nghiệp giám sát, hay truyền động lực. Người nhân viên đó sẽ là một phần của giải pháp thay vì là một phần của vấn đề. Đây là tác nhân quan trọng cho thành công của doanh nghiệp.

Còn với bất cứ ai biết dùng ý thức trong những việc nhỏ nhặt mình làm, họ đã bước chân vào Thánh đạo − con đường để giác ngộ.

BA LẦN CHUYỂN PHÁP LUÂN

Khi học Phật, người ta cảm thấy mâu thuẫn, rối trí, một là vì họ không phân biệt được hai đế (nhị đế: Tục đế và Chân đế), hai là vì họ không nhìn thấy bức tranh lớn hơn: ba lần chuyển pháp luân.

Vậy thì ba lần chuyển pháp luân này là gì?

Đây là ba giai đoạn tiến hóa của Phật pháp, vì như đã nói ở trên, Phật đề thăng bản thân mình liên tục, song song đó, người cũng nâng cấp giáo pháp của mình và chia sẻ nó cho số ít các đệ tử hữu duyên.

Ở lần chuyển pháp luân đầu tiên, Đức Phật như một vị thầy thuốc tìm ra căn bệnh, đi từ triệu chứng xuống vấn đề, Đức Phật đi tiếp tới vấn đề cốt lõi/vấn đề gốc rễ, và nguyên nhân của vấn đề. Chưa dừng lại ở đó, Đức Phật còn nhìn thấy đoạn trừ nguyên nhân, sẽ đoạn trừ cả vấn đề lẫn triệu chứng.

Ngài chia sẻ về Tứ diệu đế (Khổ đế, Tập đế, Diệt đế, Đạo đế). Người phát biểu về khổ, nguyên nhân của khổ, đoạn trừ 38  Khởi chánh nghiệp khổ đau, phương pháp/cách thức/con đường cụ thể để đoạn trừ khổ đau. Ngài dạy rằng đây là con đường mang đến sự an lạc đích thực, tự do đích thực.

Ở lần chuyển pháp luân thứ hai, Đức Phật làm hoang mang rất nhiều đệ tử, những người đã tu tập từ lần chuyển pháp luân thứ nhất khi nói về tính "Không". Điều này vừa mang tính phủ nhận tất cả: mọi thứ đều là "Không", thậm chí là "không khổ", "không nguyên nhân của khổ", "không con đường diệt khổ", "không sắc, không thọ, không hành, không tưởng, không thức", "không vô thường", "không vô ngã"... lại vừa mang tính trung dung, vượt lên trên thuyết nhị nguyên: đúng − sai, tốt − xấu, thiện − ác... Tất cả chỉ là do ta dán nhãn cho vạn vật, chứ vạn vật vốn dĩ mang tính "Không", không tốt cũng không xấu, không đúng cũng không sai, không thiện cũng không ác. Đến đây, một số người đã bắt đầu khó chấp nhận.

Sự thật tối thượng bắt đầu hé lộ ở lần chuyển pháp luân thứ ba. Nếu như lần thứ nhất, Đức Phật chỉ rõ thế nào là chánh − tà, thế nào là tốt − xấu, thế nào là đúng − sai, thế nào là đạo đức − tội lỗi, thế nào là minh − vô minh; thì đến lần thứ hai, người phá chấp tất cả, mọi thứ đều "Không", không chánh không tà, không tốt không xấu, không có không không, không đúng không sai, không thái cực này không thái cực kia, "Sắc tức thị Không, Không tức thị Sắc", Phật dẫn ta đi dần vào con đường trung đạo thực sự. Dường như, khi đi xuyên qua sự hoang mang tột độ này, người ta có thể tiệm cận với chân lý Thánh đạo  39 tối hậu. Vượt lên trên nhị nguyên, ta gặp nhất thể. Đi xuyên qua khẳng định và phủ định, ta gặp đạo. Đi sâu hơn cả những cái vô thường ở bề ngoài, ta gặp cái bất biến, trường tồn ở bên trong. Khi giác ngộ được tính "Không" và đi xa hơn nữa, ta tiếp tục giác ngộ ra sự thật tiếp theo, khi tất cả đều "Không", vẫn tồn tại một cái gì đó, gọi là Phật tính, hay Chân như. Lần thứ ba là về nội dung này. Những giáo pháp này đã được ghi rất cụ thể trong cuốn sách Hành trình thức tỉnh, với ngôn ngữ hiện đại và cấp tiến.

Phật giáo có rất nhiều tông phái. Trong số đó, có tông phái không thừa nhận lần chuyển pháp luân thứ hai, hay thứ ba, điều đó cũng tùy vào việc đó là tông phái nào, lựa chọn đi con đường ra sao, "phái" đó lấy điều gì làm "tông" (tôn chỉ).

Có điều, gần như tất cả mọi tông phái đều thừa nhận những giáo pháp của lần chuyển pháp luân đầu tiên. Đó là những thực hành vô cùng quý giá, với sự màu nhiệm của ý thức, giúp ta luôn sống trong tỉnh thức (có thức và phải có tỉnh).

Chúng rất thực tiễn, rất đúng đắn. Chúng không tập trung vào những vấn đề siêu hình, mà tập trung vào những hành động cần làm để đi đến giác ngộ. Lần chuyển pháp luân thứ hai phủ nhận những giáo pháp của lần chuyển pháp luân thứ nhất không phải vì những giáo pháp này không có ích, mà vì sự phủ nhận đó mang tính chất "phá chấp" để tiếp tục "khai tâm", bỏ đi những định kiến để tiếp tục cuộc hành trình. Có nghĩa là, những giáo pháp của lần chuyển pháp luân thứ nhất là chìa khóa của sự thực hành, nó vô cùng bổ ích, cũng vô 40  Khởi chánh nghiệp cùng cần thiết. Chúng vừa là động tác cơ bản, vừa là động tác tối thượng. Vì, thành hay bại là nhờ những thứ cơ bản. Nên, chúng vừa là bằng "tiểu học", lại vừa là bằng "giáo sư", vừa là cấp độ thấp nhất mà cũng có thể xem là cấp độ cao nhất.

Đi sâu xuống cũng là tiến hóa cao lên. Đó là điều thú vị của Phật pháp!

Đó là lý do mà nội dung của Khởi chánh nghiệp tập trung vào những giáo pháp của lần chuyển pháp luân đầu tiên. Vì mục tiêu của cuốn sách này là cung cấp những hiểu biết và thực hành rất thực tiễn cho người đọc.

Còn gì thực tiễn hơn Tứ diệu đế? Còn gì cụ thể hơn Bát chánh đạo? Còn logic nào tuyệt vời hơn Mười hai nhân duyên?

Cái đơn giản, không phải là sự hời hợt, mà vì đã đi xuyên qua mọi phức tạp. Nên có thể nói, đơn giản chính là đỉnh cao của phức tạp.

Những trí tuệ này là vậy, đơn giản, và là đỉnh cao vượt qua mọi rối rắm do tâm trí con người thêu dệt thành.

Khởi chánh nghiệp chính là những thực hành để áp dụng phẩm chất của Đức Phật vào khởi nghiệp và sự nghiệp. Nó không giống với khởi nghiệp đơn thuần, mà nó áp dụng những thực hành đạo đức và tâm linh vào trong việc khởi nghiệp, vì thế, nên gọi là khởi chánh nghiệp thay vì là khởi nghiệp.

Nó cũng đưa ra những chỉ dẫn không chỉ cho khởi nghiệp (ở đây được hiểu là khởi tạo một doanh nghiệp), vì nếu chỉ cho khởi nghiệp thì tên cuốn sách sẽ là "Chánh khởi nghiệp".

Thánh đạo  41 Cuốn sách này còn đưa ra những chỉ dẫn cho cả việc phát triển một sự nghiệp dựa trên nền tảng của đạo đức và tâm linh, chữ "nghiệp" ở đây vừa có nghĩa là "khởi nghiệp", vừa có nghĩa là "sự nghiệp", nên nếu gọi là "Chánh khởi nghiệp" sẽ bị tách ra thành hai vế: "chánh" và "khởi nghiệp", như thế chỉ áp dụng được cho giới khởi nghiệp. Còn nếu gọi là "khởi chánh nghiệp"

thì hai vế sẽ là "khởi" (lên) một "chánh nghiệp", và cái chánh nghiệp này vừa là khởi nghiệp chân chánh, vừa là sự nghiệp chân chánh.

Sau hơn 25 thế kỷ, chào mừng bạn đến với một thế giới giao thoa của những trí tuệ kinh điển, truyền thống, được áp dụng vào trong một xã hội hiện đại, cấp tiến ngày nay.

Chào mừng bạn đến với thế giới của Khởi chánh nghiệp!