PHẦN 1: THÁNH ĐẠO

MỘT MÓN QUÀ CỦA VŨ TRỤ: Ý THỨC

Bạn có chơi game chứ?

Có thể bạn chưa từng, hoặc không thích chơi game lắm.

Vậy thì chúng ta sẽ thử một ví dụ khác.

Bạn đã từng xem một bộ phim nào đó chứ?

Bây giờ, thử tưởng tượng khi bạn chơi game hay thưởng thức một bộ phim, bạn nhìn thấy một thùng vàng rất to, giá trị của nó có thể giúp bạn trở thành một trong những người giàu có nhất mọi thời đại. Thùng vàng đó ở đâu ư? Ở ngay trước mắt bạn đấy.

Bạn có ham muốn số vàng đó không?

Đừng quên, đó là số vàng lớn nhất mà bạn từng nhìn thấy nhé!

Có lẽ, nếu chân thành một chút, bạn thừa nhận rằng, mình cũng có... tham một chút, phải không?

Nhưng rồi, bừng tỉnh, bạn nhớ lại... và nhận ra một điều...

16  Khởi chánh nghiệp Một sự thật rất quan trọng mà bạn đã quên khuấy đi mất...

Thùng vàng ngay trước mắt bạn, nó nằm trên... một màn hình chiếu cơ mà!

Nó không có thật! Hay nói cách khác, nó chỉ là ảo ảnh!

Nhưng ảo ảnh này thật đến nỗi, nó làm bạn lóa hết cả mắt trong giây lát.

Sự thật thì đấy là ảo ảnh. Và đấy là một ảo ảnh rất thật.

Bây giờ, khi nhận ra điều này, tâm tham của bạn trở về "zero" rồi phải không?

Bạn hiểu rồi đấy...

Tất cả chúng ta đều có thể đang chơi một trò game như vậy. Vấn đề là ai sẽ là người nhận ra điều đó?

Đức Phật đã nhận ra điều đó!

Ngài biết mình đang chơi game!

Và, khi biết mình đang chơi game, Ngài hiểu mọi thứ chỉ là ảo ảnh. Nếu mọi thứ chỉ là ảo ảnh, thì tâm tham đâu thể được kích hoạt, tâm sân cũng vậy và điều đó có nghĩa là tâm si cũng không hiện diện. "Tham, sân, si" tất cả đều trở về "Không".

Nỗi sợ cũng vậy, trở về "Không".

Cho nên, khi bị một tên tướng cướp khét tiếng − kẻ đã từng giết hại và sưu tầm đốt ngón tay của hàng trăm người − kề dao trực tiếp vào cổ Ngài, Ngài vẫn vô cùng bình thản. Vì, cũng chỉ là chơi "game" thôi mà!

Thánh đạo  17 Sự bình thản đó đã khiến tên cướp không thể nào ngạc nhiên hơn! Trong khoảnh khắc đó, hắn không nhìn thấy một con người bình thường đang run sợ van xin tha mạng như hắn kỳ vọng. Hắn chỉ nhìn thấy một vị Phật, người đã giác ngộ ra trò chơi mà Ngài đang ở trong nó và thậm chí, còn xác định ra mọi quy luật của trò chơi này, để rồi tìm ra cách để "Exit", hay "Hoàn tất" trò chơi này, một lần cho mãi mãi.

Tên cướp mới là người sợ hãi vào lúc này. Thật không dễ để ở bên cạnh một người thức tỉnh. Thức tỉnh là khi bạn nhận ra sự thật về chính mình, bạn đã làm tan rã bản ngã, làm tan rã cái tôi, vì thế bạn không còn bám víu, không còn dính mắc, không còn ràng buộc. Ở bên cạnh người thức tỉnh, cái tôi của bạn sẽ có cảm giác run rẩy, bởi chính nó sắp bị "kết liễu".

Làm thế nào mà một-cái-tôi khi ở bên cạnh một-người-đã- làm-tan-rã-hết-cái-tôi lại không bị ảnh hưởng, lại không bị chuyển hóa và cũng dần dần tan rã theo? Thế thì làm sao nó lại không phản kháng cho được? Bóng tối luôn biến mất khi có ánh sáng soi chiếu đến. Cái tôi sẽ vùng lên, sẽ hung hăng, sẽ nổi giận, sẽ đàn áp, tất cả để bảo vệ chính nó! Bạn thấy đấy, trong một gia đình, khi có một người thức tỉnh, có phải cái tôi của những người bên cạnh sẽ trở nên như vậy, đúng không?

Họ sẽ tìm mọi cách để quấy rối, kiếm chuyện, và "dìm" người thức tỉnh xuống cho "bằng anh bằng em". Hãy hiểu và thông cảm cho sự bối rối này. Thử tưởng tượng nếu một vị Phật thực sự xuất hiện ở đây, bạn nghĩ người ta sẽ làm gì ông ấy? Có một xác suất về việc họ sẽ làm hại ông, vì bản ngã của họ cảm 18  Khởi chánh nghiệp thấy đây là một mối nguy! Hãy nhìn xem con người đã làm gì Jesus, một người thức tỉnh và giác ngộ. Họ đã đóng đinh ông ấy lên thập tự giá! Và ông ấy đã nói gì nào? "Hãy thương xót cho những con người này, vì họ không biết mình đang làm gì đâu!"

Quay lại câu chuyện của chúng ta... Tên cướp như lồng lộn lên: "Tại sao ngươi không sợ hãi? Tại sao??? Hãy nói cho ta nghe, tại sao... Ngài lại bình thản đến như vậy?"

Đức Phật mỉm cười. Một nụ cười với cái tâm thanh tịnh, an nhiên, tự tại. Ngài hiểu rằng tên cướp không hề có chút ý niệm nào về sự thật, hắn không biết mình đang làm gì đâu...

Tên cướp run rẩy, con dao rơi xuống cắm vào mặt đất, hắn bủn rủn quỳ xuống, bái lạy và nói: "Xin Ngài... Hãy cho con đi theo... Con cũng muốn trở nên bình thản như vậy! Hãy cho con trở thành một đệ tử của Ngài!"

Bạn thân mến, đó là khoảnh khắc khi sự chuyển hóa diễn ra ngay lập tức. Không có giới hạn nào cho sự chuyển hóa. Sự chuyển hóa có thể diễn ra ngay trong một quyết định, ngay trong ngày hôm nay. Quyết định quan trọng nhất là quyết định của ngày hôm nay.

Kể từ đó, tên cướp man rợ ngày nào đã "chết", bản ngã của hắn đã tan biến và một vị Thánh mới được "sinh" ra. Bạn không nhầm đâu, một vị Thánh!

Tất nhiên, câu chuyện cũng chỉ là câu chuyện thôi, sự chuyển hóa có thể diễn ra ngay lập tức, nhưng để duy trì sự Thánh đạo  19 chuyển hóa đó, bạn cần thực hành rất nhiều. Chắc chắn, khi ở bên Đức Phật, tên cướp đã "tắm gội" trong sự thực hành đó mỗi ngày.

Giờ đây, Đức Phật bằng xương bằng thịt không còn nữa nhưng những giáo lý của Ngài vẫn tiếp tục soi đường cho chúng ta bước đi...

Sự thật thì, không khó để nhận ra mình đang ở trong một "trò chơi" của tạo hóa, mình chỉ đang chơi game mà thôi.

Nhận ra điều này là bạn đã tự trao cho mình quyền năng làm tan rã hết mọi ảo tưởng đã khiến bạn đau khổ...

Nhưng, để duy trì được nhận thức đó mãi mãi, 24/7, đó là một thách thức. Đó là lĩnh vực của sự tu tập, rèn tâm, thực hành.

Có thể ban đầu, trong 24 giờ, bạn chỉ thoáng nhớ được sự thật đó 1, 2 lần mà thôi. Để rồi, tỷ lệ này sẽ tăng lên, 5% thời gian trong ngày, rồi 6%, 7%, 10%, 15%, 20%, 30%... Và khi đạt 30%, cuộc sống của bạn có một sự biến chuyển rất lớn lao.

Thời gian bạn "chánh niệm" được sự thật này càng kéo dài, sự an lạc bên trong ngày càng bền vững...

Thật ra, để luôn nhận biết được mình đang ở trong một trò chơi, chúng ta cần sử dụng đến một thứ, có thể xem như một "món quà của Vũ trụ".

Đó là ý thức.

20  Khởi chánh nghiệp Ý thức vô cấu nhiễm (không bị bụi bám vào), như ngọn nến thắp lên trong đêm, như ánh sáng soi đường cho ta về nguồn, đó quả thực là một món quà tuyệt đẹp của Vũ trụ này.

Hãy nhớ lại lần cuối cùng bạn nóng nảy, cãi vã, làm tan vỡ mối quan hệ và kéo theo bao hệ lụy sau đó. Có thể bạn đã ly hôn cả vợ/chồng, để lại những đứa con thơ chưa kịp lớn...

Tâm bạn ở trạng thái nào trong những lần cãi vã, nóng giận, lớn tiếng, quát tháo, lên cơn thịnh nộ như thế? Nó có ở trạng thái ý thức không? Thật ra là không, nó ở trạng thái vô thức, hay tiềm thức nhiều hơn.

Chúng ta cùng xem lại "Núi băng trôi tâm thức" nhé. Mô hình này xuất hiện trong cuốn sách Hành trình thức tỉnh, và nó thể hiện tầng tầng lớp lớp cấu thành nên tâm thức của con người.

SIÊU THỨC

Ý THỨC

TIỀM THỨC

VÔ THỨC

CÁ NHÂN

VÔ THỨC

TẬP THỂ

SIÊU THỨC

NÚI BĂNG TRÔI TÂM THỨC

Thánh đạo  21 Giống như trong đêm tối, bạn loạng choạng bước đi, chân giẫm vào đinh, gây ra tổn thương nặng nề.

Nhưng nếu lần sau, khi trở lại chỗ đó, trên tay bạn có cây đèn dầu hay đèn pin chiếu sáng, bạn sẽ tránh được cây đinh nhọn hoắt đó.

Vô thức chính là bóng tối trong ví dụ trên.

Và ý thức chính là ngọn đèn ấy.

Khi hành xử bằng vô thức, bạn thường tạo ra rất nhiều nghiệp quả. Những nghiệp quả này được tích lũy không chỉ ở kiếp sống này, mà còn tích tụ lại qua đời đời kiếp kiếp (muôn kiếp). Đó là những ký ức. Và dòng chảy của ký ức chính là thứ thực sự tái sinh, khiến ta quay trở lại "trò chơi" này thêm một lần nữa. Chính là dòng chảy của nhân quả, hay dòng chảy của tâm thức! Phật là những vị đã thanh tẩy hoàn toàn dòng chảy này và không cần phải trở lại như một sự bắt buộc nữa.

Khi hành xử với vô thức, bạn dễ dàng trở nên nóng giận, lo lắng, sợ hãi, dục vọng dễ dàng trỗi dậy, một cách rất bản năng... Bởi vì tất cả chúng ta đều là nô lệ của ký ức, ký ức nằm trong vô thức. Bạn hoàn toàn bị điều khiển bởi vô thức. Khi mất đi ý thức của mình, bạn có thể hành xử theo cách khá điên rồ, thật sự điên rồ... Giá mà bạn biết được bạn điên rồ như thế nào!

Vậy nên, một bí quyết vô cùng quan trọng, là hãy đưa mọi thứ vào vùng ý thức. Để ánh sáng của ý thức soi rõ, 22  Khởi chánh nghiệp tỏ tường. Nếu hành xử một cách vô thức, bạn có thể trở nên vô cùng "xấu xí", nghiệp cũ chưa chuyển hóa xong, nghiệp mới đã tạo tác thêm.

Ví dụ, nếu hành xử bằng vô thức đơn thuần, khi gặp chuyện không như ý, bạn sẽ nóng giận và lớn tiếng cãi vã, thậm chí thượng cẳng chân, hạ cẳng tay. Giờ đây, nếu đã có sự rèn luyện bằng ý thức, bạn thực hành quan sát chính mình lúc đó. Đây chính là vai trò của một vị Phật, đang quan sát tất cả mọi thứ trong vũ trụ này, kể cả chính bản thân mình. Khi quan sát cơn giận của mình, bạn nhận diện được cơn giận đó, từ cơ thể vật lý đang phản ứng ra sao, đến các cảm giác trên thân như thế nào, cũng như tâm trạng và cảm xúc bên trong đang chuyển biến gì... Rốt cuộc, khi bạn quan sát cái gì, cái đó sẽ biến mất, vì không có gì là mãi mãi, đó là nguyên lý của vô thường. Bạn có thể thực hành lối sống tỉnh thức, không phản ứng (vô minh) và bất bạo động. Đó là khoảnh khắc cơn giận bắt đầu được chuyển hóa. Thậm chí, bạn còn có thể ôm ấp "em bé giận" đó vào lòng. Bạn chứng nghiệm được trạng thái khi cơn giận đi qua, chỉ còn tình thương ở lại. Bạn phát tâm không muốn số phận bị chi phối, một cách vô minh, thêm một lần nào nữa. Bạn bắt đầu quyết tâm hơn khi không để cho thành công, hạnh phúc, sự bình an, cũng như các mối quan hệ trong đời mình bị hủy hoại chỉ bởi sự giận dữ, hay những mô thức có xu hướng lặp đi lặp lại. Bạn bắt đầu thực hành lối sống tỉnh thức − là còn tỉnh, và tâm luôn dùng ý thức.

Thánh đạo  23 Đó cũng chính là lối sống bất bạo động, lối sống không phản ứng (một cách vô minh). Bạn đã phản ứng bởi vô thức trong suốt cả cuộc đời mình rồi. Ví dụ, chỉ ngứa một chút, bạn sẽ lấy tay gãi ngay. Lần sau, hãy thử nghiệm một điều, trên chính thân và tâm của bạn là hãy khoan vội làm vậy. Nếu ngứa, đừng gãi. Hãy quan sát cơn ngứa, nó sẽ biến mất! Thông điệp ở đây không phải là thấy ngứa thì đừng gãi, điều này thật ngớ ngẩn! Thông điệp ở đây là về sự vô thường. Vô thường có nghĩa là tất cả đều thay đổi, đều sẽ biến đổi, không gì là mãi mãi, cho dù đó là một cơn ngứa, hay là một đế chế khổng lồ, không gì có thể tồn tại mãi mãi được. Đó là một sự thật mà bạn có thể chứng nghiệm trên chính cơ thể mình.

Tương tự, khi ai đó nói xấu, bạn vội vàng "phản công", lập tức muốn "ăn tươi nuốt sống" người đó. Bạn đã phản ứng một cách vô thức như thế trong suốt cả cuộc đời mình rồi. Lần sau, hãy thử quan sát thân và tâm mình lúc ấy, bạn sẽ nhận ra nhiều điều thú vị đấy, cơn giận dữ đồng thời có thể giảm đi phần nào, hay thậm chí là... hoàn toàn biến mất. Bạn trở nên trong suốt, như ánh sáng. Đó là ánh sáng của ý thức soi chiếu toàn bộ thân và tâm!

Thế giới ngày nay chưa từng trải qua một ngày mà không có bất kỳ cuộc chiến nào. Thực ra, chiến tranh chỉ là một chuỗi của những phản ứng vô minh không dứt. Nếu có nhiều người trên thế giới có thể thực hành lối sống tỉnh thức, Trái đất của chúng ta sẽ trở thành một nơi như thế nào?

24  Khởi chánh nghiệp Tiếc thay, như ở trên phần nổi của tảng băng trôi, ý thức chỉ chiếm 10%. Còn tiềm thức, hay vô thức chiếm đến 90% còn lại. Ý thức nhỏ bé quá, nó dễ dàng bị "nghiền nát" bởi vô thức. Bạn luôn muốn dùng ý thức để bình tĩnh xử lý, nhưng vô thức luôn kiểm soát bạn. Ý thức nói rằng bạn muốn sống cuộc đời đạo đức. Vô thức lại lèo lái bạn nhảy bổ vào những trò chơi của dục vọng. Khi bạn cố gắng dùng ý thức để áp chế vô thức một cách không đúng đắn thì coi chừng còn dẫn đến một hệ quả tiêu cực. Đó chính là sự đè nén của tâm, càng tu càng ức chế tâm, thay vì giải phóng tâm.

Thế nên, ý thức thật đáng quý. Vì dễ đánh mất, bạn càng cần chú tâm rèn luyện và thực hành với ý thức. Khi ý thức hiện diện, ánh sáng của sự tỉnh thức vẫn ngập tràn trong ta. Trong nhà Phật, khái niệm "chánh niệm" cũng chính là sống với ý thức, với ánh sáng của sự tỉnh thức này, ở đây, và ngay bây giờ.

Ý thức giống như giao diện đồ họa bên ngoài của máy tính, còn vô thức lại chính là hệ điều hành thực sự điều khiển chiếc máy tính đó. Vậy nên, tu chỉ bằng ý thức là chưa đủ. Con đường tu tập vừa là con đường "đi sâu xuống" (để chuyển hóa vô thức), và "tiến hóa lên" (bằng cách dùng ý thức, để luôn tỉnh thức). Cả hai, tuy hai mà một, và đều dẫn đến siêu thức − trạng thái của một vị Phật, trạng thái Niết bàn (Nirvana).

Tuy nhiên, nếu tu tập tốt, ý thức không chỉ là giao diện bên ngoài của máy tính, nó có thể trở thành người dùng, người vận hành toàn bộ chiếc máy tính đó! Khi đó, người ấy có thể Thánh đạo  25 lựa chọn luôn cả hệ điều hành (vô thức) mà mình muốn sử dụng. Họ có thể quyết định xem mình sẽ tháo gỡ hay cài đặt cái gì vào hệ điều hành ấy. Nên, con đường ý thức vẫn rất đáng quý, và nó bổ sung cho con đường vô thức. Nó góp phần giúp ta thanh tẩy được vô thức.

Vì thế mới nói, ý thức là một món quà tuyệt vời mà Vũ trụ đã gửi tặng cho loài người. Nó như ánh sáng mang đến sự tỉnh thức, khai sáng và giác ngộ!

Bạn đã chìm đắm trong "trò chơi" này quá lâu. Với sức mạnh của ý thức, bạn tỉnh thức rồi nhận ra mình đang ở bên trong, và đang chơi một trò chơi có tên là luân hồi và tái sinh.

Tại sao lại nói tất cả chúng ta đều đang chơi game?

Vì nếu thức tỉnh, và nhận ra sự thật tối hậu, chúng ta hiểu rằng tất cả những gì chúng ta nhìn thấy trong cuộc đời này, như đang nhìn thấy trên một tấm "màn chiếu", ở trong tâm trí của chính mình. Đó là những ảo ảnh được tạo nên. Các ảnh toàn thể đồ (hologram) vô cùng tinh vi này là bản chất của cuộc sống. Tất cả chúng ta được "gửi" đến đây − một môi trường giả lập − chỉ để phục vụ cho sự giáo dục, để nhận lãnh những bài học trên Trái đất này, và thanh tẩy mọi ký ức − nghiệp quả, rồi trở nên tiến hóa hơn. Tiến hóa từ con người đến khi trở thành một vị Phật.

Trong đêm đen, bạn đi qua một nơi vắng vẻ, tăm tối, đột nhiên giật mình, hoảng hốt khi thấy một con rắn trên mặt đường. Bình tâm lại, bạn nhận ra đấy chỉ là sợi dây thừng 26  Khởi chánh nghiệp vắt ngang. Con rắn chỉ là ảo ảnh mà tâm trí bạn đã tạo ra để khiến bạn sợ hãi.

Khi nhìn qua thực tại tối hậu, bạn hiểu rằng cả thế giới này giống như "con rắn" đó. Tất cả mọi thứ trông có vẻ chắc đặc nhưng thực ra không có gì chắc đặc cả, tất cả như những làn sóng chuyển động, giao thoa với nhau. Tất cả là sự chuyển động của năng lượng, của các hạt, liên tục, liên tục và liên tục... đều không có gì chắc đặc như bạn tưởng. Chiếc ghế bạn đang ngồi, chiếc giường bạn đang nằm, hay cuốn sách bạn đang cầm trên tay, chẳng có gì chắc đặc cả. Chính tâm trí bạn đã dàn dựng lên toàn bộ những ảo ảnh đó.

Nói như thế không có nghĩa là: Vì mọi thứ là ảo ảnh nên chẳng còn gì quan trọng, cứ "bơ" đi cuộc đời, và mặc kệ tương lai. Hoàn toàn không phải! Ảo ảnh có tính giáo dục. Tất cả được thiết kế để bạn học được bài học của mình. Nếu không học tốt, bạn sẽ mãi mãi ở lại trong bài học cũ. Nên bạn vẫn cần thực hành thật nghiêm túc những bài học của mình!

Đó là ý nghĩa thực sự của việc tái sinh. Tái sinh không phải là một sự "trừng phạt", một sự "mắc kẹt", cứ như "bị nguyền rủa", như những giảng dạy thiên về rung động của sự sợ hãi đã nói với bạn, trong một khoảng thời gian rất dài. Chính vì hiểu như thế, bạn có tâm lý muốn "giải thoát"... Từ "giải thoát" này có thể mang rung động thiên về sự trốn tránh, bỏ chạy, chưa thực sự học được bài học của mình, và được dán lên cái nhãn là "buông bỏ". Sự thật là, không có gì được buông bỏ thực sự Thánh đạo  27 khi bạn chưa học xong bài học của mình. Cách duy nhất và tốt nhất để buông bỏ, không phải là trốn tránh và bỏ chạy, mà là đối diện và tốt nghiệp bài học!