PHẦN 2: TỨ DIỆU ĐẾ (tiếp 14)

Tứ thiền không phải là bốn loại thiền hay bốn phương pháp thiền khác nhau, mà là bốn tầng thiền, hay bốn trạng thái mỗi lúc một tiến hóa hơn ở trong thiền. Bao gồm: Sơ thiền: Trạng thái này cần có sự hỗ trợ rất lớn từ giới, tức là sống đúng theo giới luật, và để sống được theo giới luật thì một số người chọn sống độc cư (tức là sống một mình, cắt bỏ hết mọi kết nối với thế gian). Nhờ thế mới "Ly sinh hỷ lạc". "Ly" ở đây tức là "cách ly", nhưng là cách ly dục vọng (ly dục) và tất cả những gì không đúng đắn (ly ác pháp). Nhờ vậy mà dễ dàng nhập sơ thiền và có được trạng thái hỷ lạc. "Hỷ"

ở đây là hiềm vui, "lạc" là cái vui trong "an lạc", nó dịu nhẹ, vững bền và chân chánh hơn. Khi nhập vào sơ thiền, ta cảm nhận toàn cơ thể mình sinh ra một nguồn năng lượng của hỷ lạc, khiến ta lâng lâng, hạnh phúc. Hỷ lạc này phải là hỷ lạc do đã "ly dục, ly ác pháp" chứ không phải do đắm chìm trong men rượu, chất gây nghiện, thuốc kích thích... Nhờ thế, người hành thiền có thể nhập vào định. Cái định này vẫn cần sự hỗ trợ của tầm, của tứ. "Tầm, tứ" ở đây hãy hiểu là suy tư, suy nghĩ, tư duy của mình. Tức là ở trạng thái này vẫn còn có tư duy, nhưng đó là chánh tư duy, một trong Bát chánh đạo, chứ không phải những suy nghĩ bậy bạ như những con khỉ hoang chuyền cành liên tục. Sở dĩ suy nghĩ thiện lành được như vậy là nhờ sự bổ trợ lớn của lối sống "ly dục, ly ác pháp". Ở trạng thái sơ thiền thì tâm của ta có năm thành phần: định, tầm, tứ, hỷ, lạc.