PHẦN 1: SAO PHẢI THIỀN? (tiếp 4)

Các kỹ thuật thiền giúp thiền sinh học cách định tâm, tập trung và quan sát, nhận biết một đối tượng nào đó, như hơi thở, hay những thay đổi trên cơ thể. Thật ra, đã có quá nhiều nghiên cứu khoa học xác nhận cho điều này. Một nghiên cứu của Đại học North Carolina cho thấy các sinh viên khi thiền sẽ gia tăng nhận thức và khả năng tập trung gấp nhiều lần so với người khác. Khi chúng ta rèn luyện sự tập trung qua thiền, não của ta có khả năng "tự cấu trúc" lại để giúp ta có thể tập trung hơn trong chính đời sống hàng ngày.

Cái gì càng khan hiếm thì càng quý. Vậy nhưng, thiền có thể giúp ta bảo toàn nguyên vẹn, thậm chí phát triển thứ "vốn vô hình", thứ "tài sản" vô cùng quý giá và cần thiết ấy.

Đó chính là sự tập trung.

HIỆU NĂNG HÔM NAY

Ở giai đoạn đó trên hành trình tiến hoá…

Tôi vẫn cần tham dự những chương trình thiền dài ngày. Có thể lên đến hàng chục ngày.

Hàng chục ngày không được nói chuyện, không internet, không điện thoại, không làm gì hết, ngoài thiền, thiền và thiền. Thiền từ 4h sáng đến 9h tối.

Những chương trình như vậy có thể tạo ra sự chuyển biến rất tốt trong khoảng thời gian thiền sinh tham dự, giữ giới và hành thiền nghiêm mật. Nhưng, nó không đảm bảo bình an đích thực cho thiền sinh trong đời sống hàng ngày, vì mang quá nhiều năng lượng tự cô lập. Một khóa thiền cách ly dài ngày không thể tạo ra sự chuyển hóa ngay trong đời sống, đa phần đều sẽ quay lại tập khí cũ khi quay trở về với cuộc sống cũ. Ưu điểm của các chương trình thiền như vậy vẫn rất tuyệt vời, đến nỗi bất kỳ ai có duyên tham dự, khi hỏi tôi có nên đi hay không, tôi thường khuyến khích hãy trải nghiệm. Hãy cứ cho phép mình trải nghiệm những gì phù hợp với chương trình tiến hoá của mình.

Tôi nhớ, ở lần cuối cùng mình tham gia, rất nhiều ngày vắng mặt, không can dự vào công việc. Tất nhiên, trước khi đi, tôi đã giao lại rất nhiều việc cho các cộng sự. Nhưng, ở vai trò một người điều hành nhiều doanh nghiệp (ở thời điểm đó), với các công ty có vai trò dẫn dắt trong lĩnh vực riêng, mọi sự không đơn giản. Một khối lượng công việc khổng lồ đang chờ tôi, khi trở về nhà…

Cả chục ngày không làm việc, không online, không tương tác giao tiếp chuyện trò. Khỏi nói chắc là bạn cũng hình dung được, với vai trò, và những mối quan hệ của tôi lúc ấy, một khối lượng thông tin khổng lồ được gửi đến ngay khi tôi vừa mở nguồn chiếc điện thoại "thông minh" của mình. Rất nhiều email, rất nhiều SMS, rất nhiều tin nhắn trên các ứng dụng, rất nhiều nội dung trao đổi về công việc, tình hình hoạt động của các công ty, tiến độ của từng việc, thông tin tài chính chuyên sâu, những cơ hội mới xuất hiện, những lời mời và đề nghị, những rắc rối đã diễn ra, các vấn đề cần tìm giải pháp… Rất nhiều những nội dung cần phải xử lý. Có lẽ, nếu vắng mặt 10 ngày, thì cũng cần tương đương 10 ngày để giải quyết tất cả... Hoặc chỉ ít cũng phải vài ba ngày.

Thế nhưng, tôi đã "xử lý" gọn gàng tất cả, 100%, chỉ trong vòng 45 phút.

10 ngày, 100%, 45 phút.

Tất cả đều được đưa vào "hệ thống" xử lý, suôn sẻ, nhịp nhàng, có phương án, mọi sự đều được "tiến về phía trước".

Không có "cú sốc" nào! Sau đó, tôi vẫn thư thả sống "thiền". Không có gì thay đổi cả. Không phải "chuyển trạng thái" quá đột ngột, khi quay lại cuộc sống đời thường.

Đó là vì, khi thiền, chúng ta có thể đặt tâm thức của mình ở gần trạng thái tâm thức của một vị Phật, một vị Chúa, hoặc nói cho vui một chút, là trạng thái tâm thức của siêu nhân.

Và siêu nhân thì luôn xử lý mọi việc rất nhanh.

Hay nói cách khác, đó là những "siêu nhân hiệu năng".

Hiệu năng ở đây bao gồm cả hiệu quả và hiệu suất. Hiệu = hiệu quả + hiệu suất. Năng = năng lực, khả năng.

Hiệu suất chính là về khả năng làm được X việc trong thời gian Y giây, là về sản lượng, về khối lượng, về số lượng có thể làm được trên một đơn vị thời gian.

Nhưng hiệu quả chính là về chất lượng của kết quả đầu ra, những "số lượng" ở trên liệu có đạt chất lượng hay không, tỷ lệ lỗi là bao nhiêu, tỷ lệ đạt là bao nhiêu, đó là câu chuyện của hiệu quả. Làm việc hiệu quả là như vậy.

Một hệ quả của việc cải thiện khả năng tập trung thông qua thiền, bạn sẽ trở nên có hiệu năng hơn.

Vì, một trong những lý do quan trọng khiến ta làm việc thiếu hiệu suất, làm chậm quá, là vì ta không có sự tập trung. Một đứa bé làm bài tập quá chậm, chưa chắc vì đứa bé ấy kém, mà vì nó không có sự tập trung. Cứ mỗi một phút, nó lại bị phân tán tư tưởng vào chuyện khác, thành ra làm mãi mà không xong. Chậm là bởi thế. Bởi thiếu tập trung.

Thiếu tập trung cũng dẫn đến nhiều sai sót, nhiều lỗi, nhiều vấn đề về chất lượng. Thành ra cũng kéo hiệu quả đi xuống.

Nên, tập trung tăng, thì [hiệu x (quả + suất)] sẽ tăng. Tức là hiệu năng tăng.

Đó là lý do thiền sẽ giúp bạn trở thành những "siêu nhân về hiệu năng". Chứ không phải ngược lại, như một số lầm tưởng.

Thiền không khiến bạn chậm chạp, ù lì, mà trái lại, thiền giúp bạn làm mọi thứ với hiệu năng cao hơn.

MỞ KHÓA SÁNG TẠO

Mỗi khi cần sáng tạo ra một cái gì đó, bạn thường làm gì?

Có người tập trung nghiền ngẫm ngấu nghiến, nhưng không "ra", bèn để cho đầu óc được thoải mái - có thể đi bộ, chạy bộ, hay đi tắm, hoặc đi chơi, ngủ một giấc - ý tưởng lúc đó nó mới "ra"… Có người thì đang đi vệ sinh, ý tưởng "tuôn ra" ào ạt. Mỗi người lại có một phương pháp khác nhau, để "nhập" vào "Zone Sáng Tạo". Khi chưa vào được Zone này, mọi thứ có vẻ khá tắt nghẽn. Nhưng khi đã vào được rồi, thì ý tưởng rất thông suốt…

Cũng có khi, đơn giản hơn, với nhiều phương pháp luận sáng tạo và các công cụ hỗ trợ cho việc sáng tạo ngày nay, một người chỉ cần "chìm đắm" vào các phương thức đó, thì có thể nghĩ ra nhiều ý hay.

Thật ra, dù với phương pháp nào thì đều có một điểm chung là để cho trạng thái não của bạn vừa có đủ sự tập trung lại vừa có đủ sự thoải mái (điều này rất giống với thiền), để đi đến vùng sáng tạo. Dù cố ý hay vô tình làm được, khi đó, năng lực này giống như được "mở khoá".

Chúng tôi đã từng sáng tạo ra nhiều thứ, nhiều mô hình kinh doanh có tính đổi mới sáng tạo đi tiên phong tại Việt Nam, có cái thì đi tiên phong ở phạm vi trên toàn thế giới, rất nhiều ý tưởng, nhiều cách tiếp cận đột phá, nhiều phương án và giải pháp, kể cả nhiều buổi chia sẻ, các chương trình giảng dạy, các khóa học, và các quyển sách… đều là kết quả của một quá trình phụng sự, mà sự sáng tạo là một phần rất quan trọng trong quá trình đó.

Trước khi bắt tay vào việc sáng tạo, tôi thường làm gì ư?

Thật ra, rất đơn giản, tôi ngồi thiền.

Thiền hoá ra có thể giúp tôi sáng tạo hơn. Nhưng tại sao lại như vậy?

Các nhà nghiên cứu tại Hà Lan đã tiến hành các nghiên cứu thử nghiệm, so sánh đối chiếu giữa nhóm người có thiền rồi mới bắt tay vào sáng tạo, so với nhóm người không thiền mà ngay lập tức "động não" ngay. Để tăng độ chính xác của nghiên cứu, họ loại trừ một số yếu tố, ví dụ, có nhóm nào có nhiều người tham gia thích công việc động não hơn hay không, có nhóm nào với nhiều kinh nghiệm sáng tạo hơn hay không v. v. Kết quả cho thấy, số lượng ý tưởng mà nhóm hành thiền có khả năng tạo ra nhiều hơn nhóm không thiền là 22%.

Họ cũng phát hiện ra, thiền giúp giảm căng thẳng, giảm bồn chồn lo lắng, giúp tâm trạng thoải mái hơn, tâm trí sáng suốt và tập trung hơn, tất cả đều giúp cho việc sáng tạo được tốt hơn.

Đối với trải nghiệm cá nhân, tôi hoàn toàn đồng ý với các nghiên cứu này. Thật ra, một trong những nguyên lý bản chất của sự sáng tạo là: Sự sáng tạo phải được dựng xây trên chỗ trống của sự "huỷ diệt" để lại. Hoặc hiểu một cách tích cực hơn, là cần có "chỗ trống" cho sự sáng tạo. Đó là quy luật vô thường trong cuộc sống, mà ta có thể phát biểu có tính chu kỳ như sinh - lão - bệnh - tử ("tử" rồi lại "sinh", tiếp nối một kiếp nhân sinh mới, tiếp tục chu kỳ…) , hay thành - trụ - hoại - diệt ("diệt" rồi mới có "chỗ trống" để "thành", và tiếp tục chu kỳ…) Qua trải nghiệm, tôi thấu hiểu thiền có thể giúp tâm trí của ta "trống rỗng" hơn, giống như là "dọn rác" cho tâm trí vậy. Tức là khi bên trong có nhiều "empty space" (khoảng trống) hơn, thì sẽ có chỗ để những nguồn năng lượng khác rót vào, "vật chất hoá" (materialize) thành các ý tưởng mới trong tâm trí, để rồi sau đó các ý tưởng này lại được "vật chất hoá" thêm một lần nữa trở thành các hành động, tạo ra kết quả trong hiện thực. Để dễ hình dung hơn, hãy tưởng tượng một ly nước đầy, làm sao bạn còn có thể rót thêm "nước" ý tưởng vào? Chỉ khi nào đổ bớt nước đi, bạn mới có thể tiếp tục "lấp đầy" bản thân (ly nước) bằng các ý tưởng sáng tạo (nước mới).

Có một doanh nhân khá nổi tiếng tên là Steve Jobs. Ông ấy cũng hành thiền. Và cuộc đời của vị doanh nhân này là cuộc đời của sự sáng tạo - sáng tạo ra những phát minh đột phá như iMac, iPhone, iPad, iTunes… Bản thân doanh nghiệp Apple cũng là một sự sáng tạo "để đời" của vị doanh nhân này.

Nhiều nghiên cứu cho thấy, thiền làm giảm mật độ hoạt động của các vùng não có chức năng liên quan đến sự căng thẳng và lo lắng. Những người hành thiền có thể thực hiện công việc tốt hơn, cũng như nghĩ ra nhiều ý tưởng mới mẻ và sáng tạo hơn.

Đúng vậy, thiền có thể giúp rộng mở tâm trí của bạn cho những ý tưởng mới. Thiền cũng giúp bạn có tư duy sáng suốt, với nhiều góc nhìn. Đồng thời, thiền có thể nuôi dưỡng lòng can đảm và sự kiên trì (để ngồi nhắm mắt trong một hồi lâu, và làm như vậy liên tục trong nhiều ngày, nhiều tháng, nhiều năm, làm sao bạn không có lòng kiên trì? Để đối diện với tâm trí và rất nhiều suy nghĩ cũng như cảm xúc tiêu cực của chính mình, chắc chắn điều đó sẽ nuôi dưỡng lòng can đảm). Đây lại là hai phẩm chất rất cần thiết để đi trên hành trình sáng tạo, của một "nhà phát minh" dám thử và sai, vượt qua mọi thất bại của thử nghiệm, cho đến khi tìm ra công thức và đáp án, đạt được thành tựu "sáng chế" nhất định.

Vì thế, nhiều công ty trong lĩnh vực công nghệ rất cần nguồn năng lượng sáng tạo dồi dào, như Google, hay các doanh nghiệp truyền thống hơn nhưng luôn muốn đổi mới hoạt động, để trở nên tốt hơn, như Goldman Sachs, đều khuyến khích, và tạo mọi điều kiện thuận lợi để nhân viên của mình hành thiền.

Còn bạn thì sao? Thiền chứ?

ĐIỀU NÀY QUYẾT ĐỊNH BẠN LÀ... CON NGƯỜI "Tôi tư duy, (vậy thì) tôi tồn tại".

Con người khác con vật ở chỗ con người có những tư duy và nhận thức vô cùng sâu sắc. Tất nhiên, con vật cũng có thể có trí thông minh, ít nhiều tuỳ loài, và cũng có mức độ nhận thức nhất định, nhưng không loài vật nào có được nhận thức sâu sắc như con người.

Chỉ con người mới có những chiêm nghiệm sâu sắc về bản thể, về nguồn gốc của bản thân mình, nguồn gốc của muôn loài, nguồn gốc của vũ trụ, mối quan hệ giữa mình và tự nhiên… "Tôi là ai? Tôi từ đâu đến? Tôi sẽ đi về đâu?"

Chỉ con người với nhận thức sắc bén mới phát triển ra các loại hình toán học, khoa học, nghệ thuật, văn thơ, âm nhạc, nghiên cứu thiên văn, nghiên cứu địa lý, nghiên cứu tâm lý, nghiên cứu sinh lý… và tạo ra nhiều thành tựu đáng kinh ngạc trong khoảng thời gian ít ỏi mà nhân loại hiện diện, so với tuổi thọ của trái đất, hay tuổi thọ của cả vũ trụ này. Đó là sự tiến hoá, khi ở cấp độ con người.

Tất cả đều ngang bằng, nhưng mỗi hành trình linh hồn sẽ có một chương trình tiến hoá khác nhau. Là con người, tức là chúng ta đã có sự tiến hoá, nên cần học những bài học sâu sắc hơn, cấp tiến hơn, so với khi chỉ là con vật.

Từ khoá chính yếu ở đây, là sự nhận thức, hay nhận biết (awareness). Đó là sự khác biệt, giữa con người và động vật. Chỉ con người mới biết thiền.

Thiền có thể phân ra làm thiền định và thiền tuệ. Khi đã "định" được nhờ thiền định, ta có thể tiến vào lĩnh vực của "tuệ", nhờ thiền tuệ. Đến đây, ta có thể phát triển những trí tuệ nội tại rất sâu sắc, những nhận thức rất cấp tiến về chính mình, về người khác, và về thế giới này. Giới sinh Định, Định lại sinh Tuệ. Lúc này, ta có những nhận thức rất sâu sắc, ta phát triển chiều sâu trong tâm hồn mình, ta hiểu mình hơn, nhờ vậy hiểu người hơn. Ta cũng thấu hiểu hơn các nguyên lý vận hành của tự nhiên, hay của vũ trụ này.

Khi thiền quán, từ quán thân đến quán thọ, quán tâm, quán pháp, ta tiếp tục phát triển sự thấu hiểu vô cùng sâu sắc. Khi quán thân ta hiểu thân mình - nhận biết (aware) được mọi thay đổi của hơi thở, của cơ thể. Khi quán thọ ta hiểu các cảm giác trên thân - ta phát triển khả năng nhận biết cảm giác. Khi quán tâm ta thấu hiểu tâm mình - ta lại nâng cao năng lực nhận biết mọi tâm trạng, cảm xúc. Khi quán pháp ta hiểu về nhiều chân lý trong cuộc sống, từ khổ - nguyên nhân của khổ - có thể diệt khổ - con đường thoát khổ - vô thường - vô ngã - vâng vâng. Ta trở thành một con người có nhận thức tốt hơn, nhờ có thiền.

Hoá ra, thiền giúp bạn trở thành một con người sâu sắc hơn. Nhận thức của bạn sẽ tiến bộ hơn.

Và điều này lại dẫn đến hệ quả tiếp theo.

BÍ MẬT CỦA SỰ TỰ TIN

Người ta thường hiểu nhầm về sự tự tin.

Họ nghĩ rằng tự tin nghĩa là thật hùng hổ, như một chiến binh, một võ sĩ giác đấu đối diện với kẻ thù, phát ra nguồn năng lượng hoàn toàn áp đảo.

Vì thế, họ rèn luyện sự tự tin bằng cách thường xuyên đứng trước gương, rồi hét lên: "Tôi là người tự tin, tôi tự tin!!! Yessssss!"

Chà... không phải là nó không có hiệu quả (nhất thời). Nhưng, vấn đề là, đó không phải là bản chất cốt lõi giúp một người thực sự trở nên tự tin.

Nếu là một con chuột, bạn không thể cứ đứng trước gương và hét lên: "Ta không sợ mèo! Ta là chó! Ta là sư tử! Ta tự tin!" là có được sự bình tĩnh, tự tin "vô đối" khi đứng trước chú mèo với cặp vuốt sắc nhọn. Chuột, vẫn hoàn chuột mà thôi.

Bạn cần hiểu mình là chuột. Mình làm được gì? Và không làm được gì? Điểm mạnh, điểm yếu của mình là gì?

Nếu tự tô vẽ ảo tưởng về bản thân, nghĩ rằng mình mạnh mẽ hơn cả mèo, nên để đối phó với mèo, bạn chỉ dùng sức, và tốc độ, vậy thì bạn có bao nhiêu % cơ hội? Nhưng, nếu hiểu mình là ai, mình có khả năng gì, kích cỡ của mình bao nhiêu, và có thể tận dụng những địa hình, không gian nào? Bạn có thể sẽ có nhiều cơ hội sống sót hơn. Và có lẽ, sự tự tin khi đó chính là… đừng bao giờ để mình phải đứng trước mặt một chú mèo, bạn sẽ… tự tin. Tốt hơn là biết cách tránh cho rắc rối xảy ra, thay vì phải giải quyết rắc rối. Hãy trở thành một "người hùng phòng cháy" hơn là "anh hùng chữa cháy".

Đó là trí tuệ, là sự khôn ngoan, hay cũng là tự-biết-mình.

Sở dĩ nói thiền giúp bạn tự tin hơn, là vì thiền giúp bạn tự biết mình.

Bạn nhận thức rõ ràng hơn về mình, bạn phát triển trí tuệ, hay còn gọi là trí huệ. Với trí huệ này, bạn có được óc sáng suốt, bạn trở nên sáng suốt hơn, khôn ngoan hơn. Vì thế, bạn nhìn nhận mọi thứ chính xác hơn, phân tích tốt tình hình hơn, đưa ra những giải pháp khôn ngoan hơn. Thế nên, bạn tự tin hơn.

Sự tự tin chỉ là một hệ quả.

Nếu biết sự thật là gì, thì sẽ tự tin. Vì "biết" rồi mà, không tự tin sao được.

Thiền giúp bạn biết được sự thật.

Và sự thật quan trọng nhất, là sự thật về chính mình.

EM CÒN NHỚ HAY EM ĐÃ QUÊN?

"Nhớ" hay "quên" chính là hai mặt đối lập của thế giới nhị nguyên mà ta đang thuộc về.

Người ta nói rằng: Đôi khi nhớ nhiều quá có lẽ cũng không tốt. Vì có nhiều chuyện, thà là... quên đi thì hơn. Phải chăng bí quyết của một cuộc sống hạnh phúc là hãy có… một trí nhớ thật kém?

Thật ra thì không hẳn. Có câu "Forgive, not Forget". Tức là hãy tha thứ, nhưng đừng quên. "Quên" tức là bạn chẳng nhớ được, và vì thế cũng chẳng rút ra được kinh nghiệm, hay bài học gì. Điều đó có nghĩa là, bạn có thể sẽ mắc lại cùng một sai lầm, lặp lại cùng một mô thức cũ, và có lẽ, lại tiếp tục tạo ra những nghiệp quả cũ. "Tha thứ" thì vẫn nhớ đấy, nhưng bạn đã có thể buông bỏ đi cái cảm xúc hận thù, tiêu cực dành cho đối tượng. Bạn không còn tự "chuốc thuốc độc" chính mình nữa. Nhưng bạn vẫn nhớ và sẽ rút kinh nghiệm, để mang bài học theo bên mình, và tiếp tục phát triển những phẩm chất, đức tính trên hành trình sống, hành trình tiến hoá.